Skocz do zawartości
Jaskier

Słownik rzemiosł

Recommended Posts

yxuQCLN.png

 

Słownik obejmuje rzemiosła i zawody w układzie alfabetycznym obecne na ziemiach polskich około połowy XIII w.  Rzemiosła o nieustalonej nazwie, lub znane jedynie z nazwy łacińskiej czy niemieckiej, znajdują się pod nazwą warsztatu i są wyróżnione  pogrubioną kursywą.

A

  • aptekarz – początkowo to jeden z braci zakonnych, później osoba świecka związana z miastem lub dworem, zajmująca się sporządzaniem leków (nie mylić z zielarzem); aptekarze przez wiele wieków wytwarzali ponadto mydło i świece (mydlarze, świecarze)

B

  • balwierz - (cyrulik, fryzjer) - poza czynnościami fryzjerskimi mógł stawiać bańki, upuszczać krew, usuwać zęby, nastawiać złamania i zwichnięcia oraz leczyć świeże rany.
  • bartnik - zajmował się pozyskiwaniem miodu od leśnych pszczół  tzw.''borówek''; wspinał się do barci, które były specjalnie wydrążonymi dziuplami drzew za pomocą powrozów, które zwały się leziwami. Przed wyjęciem plastrów miodu barcie okurzano za pomocą łuczywa; bartnik mógł mieć nawet do 400 pni pod opieką na ściśle określonym stałym terenie; bartnicy od niepamiętnych czasów organizowali się w rodzaj samorządu-cechu i mieli zwyczajowe prawo karania za zniszczenie i okradanie barci, nawet okrutną śmiercią; od bartników wywodzą się pasiecznicy.
  • bednarz (dawniej bednar) - zajmuje się wytwarzaniem metodą klepkową: beczek, kadzi, balii, fas, maselnic, dzieży i łopat do chleba, konewek, wiader,cebrzyków, wanienek, kufli. Bednarz wyrabia naczynia z drewna sosnowego, świerkowego, olchowego, lipowego, dębowego.
  • białoskórnik - zajmował się garbowaniem bardzo cienkich, delikatnych skór na rękawiczki i odzież.

C

  • ceglarz - wytwarzał, uklepując glinę w drewniane formy, cegły surowe i suszył je; cegły niewypalane służyły do wypełniania ścian o konstrukcji szachulcowej, wznoszenia palenisk i pieców itp.; część cegieł było wypalane i służyło do wznoszenia reprezentacyjnych budowli. 
  • chirurg – “lekarz ran”, oddzielony od zawodu medyka po 1215r; zajmował się leczeniem urazów, ran i złamań; wolno mu było działać wyłącznie “od zewnątrz ciała”.
  • cyrulik  -> balwierz

D

  • drwal – zajmował się wyrębem, czyli pozyskiwaniem drewna z lasu, na potrzeby budownictwa, meblarstwa, szkutnictwa; prawdopodobnie wytwarzał od razu na wyrębie deski darte.
  • dziegciarz  wytwarzał dziegieć,  smolistą substancję powstającą w trakcie suchej destylacji drewna, stosowany do zaprawiania skór juchtowych, do zabezpieczania skór i drewna przed gniciem i owadami, do leczenia chorób skórnych u ludzi i zwierząt, do zabezpieczania kopyt końskich przed chorobami; najsilniejsze właściwości lecznicze posiada dziegieć z kory brzozowej, najpopularniejszy – z drewna bukowego; substancja podobna do dziegciu wytwarzana z innych gatunków drewna to maź; dziegieć na skalę przemysłową wytwarzano przy mielerzach, do celów leczniczych również w gospodarstwach domowych.
  • dymarz – metalurg pracujący przy dymarce – piecu do otrzymywania żelaza.

E

F

G

  • garbarz - zabezpieczał skóry przed zepsuciem i przygotowywał do dalszej obróbki.
  • garncarz - wytwarzał wszelkiego rodzaju naczynia gliniane i je wypalał, polewał, szkliwił i glazurował; jakość wyrobów zależała od umiejętności dobrania gatunku gliny i jej wyrobienia do rodzaju naczynia oraz od dobrania właściwej temperatury wypału.
  • golarz  -> balwierz
  • grabarz – dokonywał pochówków i opiekował się cmentarzem; czasami miał obowiązek usuwania padłych zwierząt z miasta lub był rakarzem
  • grzebieniarz - zajmuje się wytwarzaniem grzebieni
  • górnicy solni – od początków wydobywania soli kamiennej, pracując na własny rachunek, tworzyli dobrze zorganizowane kompanie o ścisłej chierarchii.
  • górnicy rud - wydobywali rudy miedzi, ołowiu, srebra; tworzyli korporacje, które zajmowały się nie tylko wydobyciem, ale również metalurgią.
  • gwoździarz - wyspecjalizowany kowal wykonujący ćwieki, gwoździe  i klamry do łączenia konstrukcji drewnianych.

H

  • hutnik żelaza -> dymarz
  • hutnik szkła - przygotowywał surowiec i wytwarzał szkło, a z niego wyroby (naczynia, gomółki, tafle).

I

  • iglarz - wykonywał szpile (fibule) i igły do szycia, z metalu (żelaza, miedzi, mosiądzu) metodą kucia na zimno.

J

K

  • koniarz - hodował konie dla stadnin książęcych
  • konwisarz - wykonywał wszelkiego rodzaju wyroby z cyny: naczynia, zastawę stołową, lichtarze i świeczniki itp.; najwięcej przedmiotów powstawało metodą odlewania.
  • kopacz gliny - wydobywał glinę w gliniankach i przygotowywał odpowiednie gatunki na potrzeby murarzy, ceglarzy, strycharzy i garncarzy; glina była jednym z podstawowych materiałów budowlanych: od wyklepywania polep (podłogi), poprzez wylepianie ścian chat plecionkowych i szachulcowych, po spajanie kamienia w ciężkich budowlach obronnych.
  • kowal narzędziowy - wykuwał w kuźni narzędzia dla innych rzemieślników: topory, świdry, piły, sierpy itp.
  • kowal podkuwacz - wykuwał podkowy i podkuwał konie oraz przeprowadzał zabiegi pielęgnacyjne kopyt.
  • kowal-ślusarz - wykonywał precyzyjne narzędzia, zawiasy, zamki i klucze, okuwał skrzynie;
  • kuźnik - w kuźnicy przekuwał na gorąco łupy z dymarek na pełnowartościową stal; wytwarzał kęsy, sztaby, pręty, taśmy a nawet blachy; w kuźnicach stosowano napędzane siłą koła wodnego młoty spadowe.

L

  • ludwisarz - mocno wyspecjalizowany rzemieślnik odlewający dzwony; wyrób świeczników, lichtarzy itp. oraz innych ozdobnych przedmiotów i rzeźb stanowiło działalność uboczną.

Ł

  • łagiewnik - wytwarzał skórzane pojemniki podróżne do napojów;  później również drewniane i metalowe, łagwie, łagiewki.
  • łaziębnik – prowadził miejską łaźnię, która finansowana była przez cechy i panujących; oprócz grzania wody, szykowania środków myjących i sprzątania, zajmował się goleniem a nawet wyrywaniem zębów; w niektórych miastach miał obowiązek zajmowania się żebrakami.
  • łowczy - urzędnik królewski zajmujący się organizacją łowów monarchy.

 

M

  • maziarz  – handlarz mazią i smołą; maź stosowano jako smar do piast kół w wozach, zabezpieczania żelaza przed korozją, ochrony drewna przed nasiąkaniem; smołę do uszczelniania łodzi i kadzi; możliwe, że z rejonów występowania pozyskiwano naturalny asfalt i ropę naftową (olej skalny).
  • medyk – lekarz wykształcony na uniwersytecie; początkowo osoba duchowna, zakonnik lub zakonnica, po 1215 r. zajmuje się wyłącznie “wnętrzem ciała” pozostawiając leczenie urazów i ran chirurgom.
  • miechownik  wykonywał wyroby z cienkiej skóry: torby, sakwy, miechy, mieszki itp. oraz elementy odzienia: rękawice, skórzane spodnie i kaptury.
  • mielerz  – rodzaj pieca do suchej destylacji drewna; mielerzy używali węglarze, dziegciarze, smolarze i potasznicy; w zależności od gatunku drewna i sposobu prowadzenia wypału otrzymywano: terpentynę, maź, dziegieć, smołę, węgiel drzewny i popiół (z niego ług i potaż).
  • myśliwy - osoba uczestnicząca w polowaniach, w celu pozyskania mięsa, skór oraz kości, poroża i innych trofeów łowieckich.

O

  • odlewnik (giser) - wykonywał różne przedmioty codziennego użytku oraz ozdoby metodą odlewania;  topił metale w tyglach, najczęściej mosiądze (czasami również żelazo).

P

  • pasiecznik – pszczelarz, hodowca pszczół w warunkach przyzagrodowych; w XIII w. raczej tylko eksperymentalnie prowadzone przy zakonach; po unicestwienu bartnictwa poprzez serwitutowy zakaz  wstępu włościanom do lasu (XIX w.) gwałtownie rozwinęło się w osobną gałąź gospodarki rolnej.
  • piaskarze - wydobywali i handlowali piaskiem oraz żwirem potrzebnymi do budowania; najlepsze gatunki piasku pozyskiwano z rzeki, równocześnie regulując jej koryto.
  • plumbarius - zajmował się przeróbką ołowiu; wytwarzał rury, blachy, rynny itp.; lutował też ołowiem lub cyną blachy i naczynia miedziane; łączył i budował  instalacje z rur ołowianych doprowadzające wodę.
  • potasznik - wytwarzał ług i potaż (węglan potasu) z popiołu będącego odpadem przy wypalaniu węgla drzewnego, lub celowego wypalenia drewna bukowego do popiołu, dla potrzeb rafinacji miedzi i srebra.

R

  • rakarz (hycel) - zajmował się odławianiem bezpańskich psów, usuwaniem padłych zwierząt i zarażonych wścieklizną (zwłaszcza lisów)
  • rębacz drewna (Holzhacker) -  zajmował się przygotowywaniem drewna opałowego; drewno było podstawowym źródłem energii w procesach wytwórczych i w gospodarstwie domowym (obok węgla drzewnego).
  • rudnik – kopacz rud żelaza; często jednocześnie dymarz

S

  • skotnik - hodował bydło na potrzeby dworu i drużyny książęcej.
  • strycharz - z odpowiednio wyselekcjonowanej gliny wyrabiał dachówki i je wypalał; często były dodatkowo szkliwione i glazurowane.

T

  • tracz - przy pomocy piły przecierał kłody wytwarzając kantówki do wznoszenia konstrukcji drewnianych.
  • tulnik - wykonywał tuły, później nazywane kołczanem lub sajdakiem, do przenoszenia strzał oraz  łubie - futerał z kory lipowej (łubu) na łuk.

W

  • wapiennik – piec do wypalania wapna ze skał wapiennych, potrzebnego do garbowania skór, w budownictwie do zapraw i tynków, do malowania i odgrzybiania pomieszczeń.
  • warzelnik - wytwarzał sól poprzez odparowanie wody morskiej (również importowanej z Morza Północnego!), naturalnych wód solankowych oraz oczyszczał surową sól kamienną.
  • węglarze - pracowali w osadach w głębi lasów (często wspólnie ze smolarzami, dziegciarzami i potasznikami) ; w mielerzach przerabiali drewno na węgiel drzewny konieczny w metalurgi ( żelaza, metali kolorowych i kruszców), kuźnictwie (kowalstwie) i gospodarstwie domowym; ubocznym produktem była smoła drzewna.
  • wozak - (furman) posiadał konie i wóz, dzięki czemu pełnił rolę usług transportowych w pobliżu miasta: dowoził opał, materiały na budowę, zwoził towary z okolicznych wsi służebnych itp.
  • woziwoda - dostarczał do warsztatów i domostw czystą wodę czerpaną z pobliskiej rzeki lub strumienia (w tym czasie jeszcze nie praktykowano kopania studni)

 

Z

  • zamtuz (dom publiczny) – prowadzony był przez kata (a bezpośrednio – żonę kata) pracowały w nim kobiety, najczęściej przestępczynie “w zamian za wyrok”, zniewolone dziewczyny, a czasami same chętne; zamtuz nadzorowany był przez rajców (w miastach, które nie stać było na kata, wstydliwie ukrywano jego istnienie, dlatego brak wzmianek o zamtuźnikach)
  • zielarz – zajmował się zbieraniem, skupem i uprawą roślin leczniczych; zaopatrywał aptekarzy i medyków w podstawowe surowce roślinne; sporządzał mieszanki ziołowe, w potrzebie zajmował się leczeniem

Źródło: http://rzemiosla.mistrzwitold.com/index.php/slowniki/slownik-rzemiosl-xiii-w/

 

Edytowane przez MONOLITH

Podziel się tym postem


Link to post
Share on other sites
Gość
Ten temat jest teraz zamknięty dla dalszych odpowiedzi.

×
×
  • Dodaj nową pozycję...